Van Wemmel naar Brussel langs de oude steenweg (deel 2)

We zetten onze fietstocht van Wemmel naar Brussel verder. Vorige maand (lees hier de vorige reportage) hielden we halt aan het Oude Afspanningsplein in Jette. Nu trekken we richting Molenbeek.

Tol en Tentoonstelling

Wat is eigenlijk de geschiedenis van deze steenweg? In de 15e eeuw al splitste aan herberg Vier Winden op de Gentsesteenweg in Molenbeek een andere steenweg af, die aanvankelijk liep tot waar Koekelberg zich zou ontwikkelen. Jettenaar en voormalig hoogleraar Internationale Betrekkingen Rik Coolsaet, die aan een geschiedenis van de Jetse Esseghemwijk bezig is, legt uit dat de abdij van Dielegem, die al in 1095 wordt genoemd en dus ouder is dan de gemeente zelf, een immense aanwezigheid was in Jette. ‘In de 15e eeuw was de helft van de oppervlakte eigendom van de abdij, een verzameling van pachtboerderijen en pachtgronden. In 1730 lieten de monniken de weg op hun kosten verlengen en kasseien. In ruil mochten ze tol heffen om het project te financieren. Het meest noordelijke tolhuisje stond in de huidige Tentoonstellingslaan, tegenover herberg ’t Jaegerke, waar de koetsiers konden rusten terwijl ze hun formaliteiten in orde brachten. Tolhuis en herberg zijn in 1957 gesloopt, maar boven de deur van het opvallende huisje met nummer 421 is nog een ovaal raampje van dat tolhuis te zien, een zogenaamd ‘ossenoog’.’

Tolhuis en herberg verklaren ook de naam van het Oude Afspanningsplein waar je de Dieleghemsesteenweg kan inslaan en het traject van de oude steenweg tussen Wemmel en Brussel even onduidelijk wordt. In de jaren 70 werden hier namelijk verschillende gebouwen afgebroken om met het nieuwe Koning Boudewijnpark de verbinding met het Laarbeekbos te maken. De voormalige paardenhoefsmidse aan het park, op nummer 306, is wel nog te zien. De hoefsmid in het deels houten gebouw was actief tot 1960. Coolsaet: ‘Nu vinden de parkwachters van Leefmilieu Brussel er onderdak en tref je achter de smidse de lokalen van scouts en gidsen De Klauwaert, en wat verder het domein van de historische psychiatrische kliniek Sans Souci.’

Wachthuis en Wilg

Ook de spoorweg Brussel-Dendermonde-Gent van 1856 doorsneed de Wemmelsesteenweg, waardoor je die nu pas ter hoogte van Atelier 340 Museum weer kan vervoegen, via een kort stukje Eugène Toussaintlaan en Rivierendreef. Als je dat doet, passeer je wel nog het markante oude wachthuis naast de spoorlijn. Daar controleerde een poortwachter de toenmalige verkeersovergang met de Wemmelse Steenweg, tot de doorgang in 1965 werd vervangen door een ondertunneling.

Coolsaet wijst ook op La Ferme du Wilg op nummer 164. ‘‘In de drie Wilghen’ werd al in de 16e eeuw vermeld. Het was een boerderij met een grote brouwerij, en een schuur waar veel later nog een tijdlang het Vlaamse minidorp ‘Vrolijk België’ van Expo 58 werd nagebootst. Alleen het boerderijgebouw staat er nog. Samen met de abtswoning van Dielegem en de herberg Le Vieux Pannenhuis is het één van de drie oude iconische gebouwen van Jette.’

Bergop terug naar Wemmel

Wat verder kom je het huidige gemeentehuis van Jette tegen – vroeger een villa die ook nog als Don Boscoschool diende. Coolsaet: ‘In Jette was de steenweg vroeger de belangrijkste verbindingsweg met Brussel en met Wemmel. Een tweede verbindingsweg liep min of meer parallel langs de huidige Léon Théodorstraat. Beide wegen kruisten elkaar ter hoogte van het Koningin Astridplein waar de vroegere herberg het Spiegelhuys naam gaf aan de wijk Spiegel of Miroir.’

Daar voorbij heet de Wemmelsesteenweg dan Jetsesteenweg. Die vormt even de grens tussen Jette en Koekelberg, en dan die tussen Koekelberg en Molenbeek. Nog even opletten voor het verkeer als je de Leopold II-laan schuin oversteekt, en dan rij je de multiculturele hoofdstad van Europa Molenbeek binnen. Nog steeds via dezelfde oude baan, die nu bijna helemaal opgaat in de wirwar van straten, opnieuw Steenweg op Merchtem gaat heten en toch nog helemaal zichzelf blijft. Je zou rechtdoor kunnen blijven rijden tot aan de Ninoofsesteenweg, maar historisch ontsprong de steenweg dus aan de Gentsesteenweg. Sla je die links in, dan sta je na een tocht van in totaal 8 kilometer aan de Vlaamsepoort, die de grens vormt tussen Brussel-Stad, Molenbeek en het Vlaamse hinterland. Waarna je dezelfde weg in omgekeerde richting kan afleggen, maar dan wel bergop.

Tekst: Michaël Bellon
Foto: © Tine De Wilde
Uit: zandloper december/januari