William Boeva onder dwang

Alleen op de witte strepen van het zebrapad lopen, en nooit onder een ladder. Vier keer controleren of het licht in de keuken wel uit is, en de auto op slot. Veel mensen hebben dat soort hebbelijkheden, maar bij sommigen wordt het gedrag problematisch. Comedian William Boeva bijvoorbeeld kan ervan meespreken als bepaalde routines uitgroeien tot een dwangstoornis. Hij doet dat in een avondvullende show die niet meer onder de noemer stand-upcomedy valt, maar de allures heeft van komisch solotheater.

13 is een speciaal getal. Voor jou zelfs zo speciaal dat je er de titel van een show van maakte.
William Boeva: ‘Zo’n titel moet je altijd anderhalf jaar op voorhand verzinnen voor de programmaboekjes. Ik wist dat mijn voorstelling zou gaan over OCD (obsessive compulsion disorder of obsessieve dwangstoornis, n.v.d.r.) en ik had heel veel schrik van het getal 13. Vanuit het idee dat je je aan je angst moet blootstellen om ervan af te geraken, had ik half grappend tegen mijn manager gezegd dat we de show misschien 13 konden noemen. Toen vond die dat toch wel meteen een heel goed idee, zeker? Maar goed, ik dacht: we maken de voorstelling en dan zien we wel. En uiteindelijk is het een geluksgetal geworden.’

De voorstelling werd inderdaad goed ontvangen. Hielp dat om de angst te temperen?
‘Het helpt, maar het blijft een lang proces. Je kan OCD vergelijken met eeuwig touwtrekken tussen jezelf en je brein. Soms win jij terrein, soms je brein. Als je het risico durft te nemen om terrein terug te winnen, dan helpt het wel als het goed loopt. Anders had ik het getal 13 nog meer gemeden.’

OCD speelt een grotere rol in jouw leven dan mensen langs de buitenkant kunnen zien?
‘Nu is het onder controle en leefbaar omdat ik medicatie neem en therapie volg. Maar er is een moment geweest waarop het onleefbaar was. Waarop ik er dag in dag uit mee bezig was, en alles ondergeschikt werd aan de OCD. Ik ben ooit eens ergens anderhalf uur te laat aangekomen omdat ik mezelf verplichtte drie kwartier terug te rijden om een bepaalde afrit van de autostrade te nemen die ik niet had genomen.’

Wat zit daarachter? Controle willen houden? Uit de hand gelopen perfectionisme? Te veel rationaliseren?
‘Een combinatie van al die zaken. Bepaalde zaken heb je nu eenmaal niet in de hand, en toch wil je het zekere voor het onzekere nemen. Ik vergelijk het dikwijls met een scène in de Netflixserie Lost, waarin een knop voorkomt die je om de zoveel tijd moet induwen, om te vermijden dat er iets ergs gebeurt in de wereld. OCD heeft te maken met een soort bijgeloof dat erger en erger wordt. Het is een stille vijand die dichterbij komt zonder dat je het echt beseft. Er zijn veel mensen die het in een ‘lichte’ vorm hebben, want volgens de medische sector wordt het pas problematisch als het je 1 uur per dag kost. Maar de stap tussen 1 uur per dag en 24 uur per dag is heel klein. Veel kleiner dan de stap van een paar seconden per dag tot een uur per dag. Grijp dus op tijd in. Er is een uitweg, maar die vraagt wel een inspanning.’

Je voorstelling genereert ook aandacht voor dwangstoornissen.
‘Veel mensen herkennen wat ik vertel en spreken mij aan om te zeggen dat ze ook een beetje hebben wat ik heb. Dat is belangrijk, want er bestaat nog een groot taboe rond. Omdat het lijkt alsof mensen die het hebben gek zijn, terwijl dat natuurlijk niet zo is. Daardoor proberen ze het te verstoppen. Heel veel mensen worstelen ermee en geven dat niet toe. Ze doen hun dwanghandelingen stiekem. Als je beseft dat je niet de enige bent, helpt dat.’

‘Voor mij is bekendheid nooit een doel op zich geweest, maar altijd een middel. Om een boodschap te kunnen brengen, om iets te kunnen vertellen waar andere mensen iets aan kunnen hebben. Ik heb altijd tot een groep behoord voor wie veel beslissingen boven hun hoofd werden gemaakt. Ik zie het als mijn taak om bewustwording te creëren en dingen bespreekbaar te maken zodat zo veel mogelijk mensen zichzelf kunnen zijn.’

Met humor kan je veel zeggen, ook al wordt er vooral in de comedy wel eens geklaagd ‘dat je niets meer kan zeggen’.

‘Je kan nog altijd alles zeggen. Maar je moet er rekening mee houden dat niet alles meer aanvaard wordt. Ik voel mij eigenlijk zelden tot nooit beperkt in wat ik kan zeggen als comedian. Maar sommige zaken hebben nu wel een gevolg. En daar zit het verschil: dat er meer mensen zijn die voor hun rechten opkomen. En misschien moét ook niet elke joke altijd maar gemaakt worden. Wanneer is een mop goed? Als de tijdsgeest de mop kan smaken. Het is de kunst van de comedian naar die moppen op zoek te gaan.’

13 is meer dan stand-upcomedy. Daarvoor was de rol van Johan Terryn als regisseur belangrijk.

‘Er zijn genoeg comedians die goede grappen kunnen maken, maar ik vroeg me af wat ik daar nog aan kon toevoegen. Misschien kan ik op een andere manier kijken naar bepaalde zaken in onze maatschappij. Daarom heb ik Johan erbij gehaald. Omdat hij een theatermaker is, en dat is een interessante combinatie. Ik heb altijd de reflex om een grap te maken. Hij vraagt me soms om die reflex te negeren. Dat zorgt voor een balans in een voorstelling.’

Tekst: Michaël Bellon
Foto: © Tine De Wilde
Uit: zandloper mei 2025